ข้อเข่าจะประกอบด้วย 3 ส่วนสำคัญ คือ
- ส่วนปลายกระดูกต้นขา (Femur)
- ส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้ง (Tibia)
- ลูกสะบ้า (Patella)
ข้อเข่าโดยทั่วไปจะมีลักษณะคล้ายบานพับ โดยมีส่วนปลายของกระดูกต้นขาซึ่งมีลักษณะกลมและส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้งจะมีลักษณะเป็นแอ่งตื้น ๆ โดยกระดูกทั้ง 2 ส่วนจะเชื่อมต่อกันด้วยเส้นเอ็นที่แข็งแรงคอยค้ำจุนอยู่ทั้งหมด 4 เส้น อยู่บริเวณด้านข้างและตรงกลาง (เอ็นไขว้หน้าและหลัง) ขอบบนของลูกสะบ้าจะมีกล้ามเนื้อต้นขาส่วนหน้า (Quadriceps) ที่แข็งแรงเกาะยึดไว้ และส่วนปลายของลูกสะบ้ามีเอ็นเกาะติดกับส่วนของกระดูกหน้าแข้ง และลูกสะบ้ามีความสำคัญอย่างมากในการส่งถ่ายแรงของข้อเข่า โดยเฉพาะเวลาเหยียดเข่า
ข้อเข่าปกติเป็นอย่างไร?
เกิดจากปลายกระดูกหน้าแข้งต่อกับกระดูกต้นขา ปลายกระดูกทั้ง 2 ส่วนจะมีกระดูกอ่อนมาคลุมเพื่อช่วยลดแรงกระแทก บริเวณข้อเข่าด้านหน้าจะมีกระดูกสะบ้า ซึ่งทำหน้าที่เป็นคานให้เข่าเหยียดและงอได้สะดวก บริเวณรอบ ๆ ข้อจะมีเยื่อหุ้มข้อบุภายใน และภายนอกจะมีเส้นเอ็นรอบ ๆ ข้อ เพื่อให้ข้อเข่ามีความแข็งแรง
ข้อเข่าเสื่อมเป็นอย่างไร?
เกิดจากข้อเข่าที่มีการเสื่อมสลายของผิวกระดูกอ่อนที่คลุมปลายกระดูกต้นขา ส่วนต้นของกระดูกหน้าแข้ง และกระดูกสะบ้า บางครั้งมีการอักเสบของเยื่อบุข้อ ทำให้น้ำในเยื่อบุข้อถูกสร้างมากขึ้น เกิดอาการปวด งอเข่าได้ไม่เต็มที่ และบวมกว่าข้างปกติ หากปล่อยทิ้งไว้นานกระดูกอ่อนจะถูกทำลายมากขึ้นและปวดมากขึ้น ในขณะยืนหรือเดิน น้ำหนักจะถูกส่งมาที่กล้ามเนื้อต้นขาและส่งต่อมายังข้อเข่า หากกล้ามเนื้อต้นขาแข็งแรงก็จะรับน้ำหนักได้มากกว่า ทำให้ข้อเข่ารับน้ำหนักน้อยลง แต่หากกล้ามเนื้อต้นขาไม่แข็งแรง ข้อเข่าก็ต้องรับน้ำหนักมากขึ้น
สาเหตุของข้อเสื่อมคืออะไร?
เกิดจากการสึกกร่อนของกระดูกอ่อนในข้อต่าง ๆ โดยกระดูกอ่อนที่คลุมผิวข้อจะนิ่มกว่าปกติและแตกเป็นร่อง ทำให้ความสามารถในการยืดหยุ่นและการควบคุมปลายประสาทเสียไป หรืออาจมีปัจจัยอื่น ๆ ร่วมด้วย ปัจจัยที่นำไปสู่การเกิดโรคข้อเสื่อม ได้แก่
- อายุและเพศ — ผู้สูงอายุเป็นโรคข้อเสื่อมมากกว่าวัยหนุ่มสาว และมักเกิดกับเพศหญิงมากกว่าเพศชาย เพราะเพศหญิงมีความแข็งแรงของกระดูกและกล้ามเนื้อน้อยกว่า
- การใช้ข้อผิดวิธี — เดินขึ้น–ลงบันไดบ่อย ๆ หรือนั่งยอง ๆ คุกเข่า พับเพียบ หรือขัดสมาธิเป็นเวลานาน ล้วนนำไปสู่โรคข้อเสื่อม
- การได้รับบาดเจ็บ — ผู้ที่เคยประสบอุบัติเหตุบริเวณข้อต่อ กระดูกหัก ข้อเคลื่อนหลุด หรือบาดเจ็บที่ผิวกระดูกอ่อนซ้ำ ๆ
- การอักเสบของข้อที่นานและรุนแรง — เช่น โรครูมาตอยด์ โรคเกาต์ ที่ทำให้เกิดการอักเสบในข้อและทำลายกระดูกอ่อนผิวข้อ